ein mi einen mi? Türk öğrencilerin Almancada en sık yaptığı 10 hata
Türk öğrencilerin Almancada yaptığı hataların çoğu rastgele değildir: Türkçede işleyen bir kural Almancaya taşınınca ortaya çıkar. Bu yazıdaki ilk hata, yani belirsiz nesnede ein yerine einen kullanmamak, bir üniversite araştırmasında da Türk öğrencilerin en sık hatalarından biri olarak bulundu. Diğer dokuz hatayı kendi derslerimde yıl boyu düzelttiğim hatalardan seçtim; bunlar için bir istatistik yok, sınıf deneyimime dayanıyor. Her hatada yanlış cümle, doğrusu ve hatanın Türkçeden gelen nedeni veriliyor.
1. Neden "Ich habe ein Bruder" yanlış?
Doğrusu Ich habe einen Bruder. Eril (der) bir isim nesne olduğunda belirsiz artikel ein, Akkusativ'de einen olur. Dişil (eine) ve nötr (ein) isimlerde Akkusativ'de artikel değişmez; değişen yalnız erildir.
Sık yapılan hata
Ich habe ein Bruder. yanlış; doğrusu Ich habe einen Bruder.
Türkçede -(i) belirtme eki yalnız belirli nesneye gelir: "elmayı aldım" ama "bir elma aldım". Öğrenci Akkusativ'i -(i) ekiyle eşleştirdiği için belirsiz nesnede çekim yapmaz. Almancada ise nesne belirli de olsa belirsiz de olsa Akkusativ'e girer: den Apfel, einen Apfel.
| Cins | Nominativ (özne) | Akkusativ (nesne) | Örnek |
|---|---|---|---|
| Eril (der) | ein Apfel | einen Apfel | Ich kaufe einen Apfel. |
| Dişil (die) | eine Banane | eine Banane | Ich kaufe eine Banane. |
| Nötr (das) | ein Brot | ein Brot | Ich kaufe ein Brot. |
Selçuk Üniversitesi'nden Zeki Uslu ve Ayşe Uyanık'ın 2018'de yayımladığı "Almanca ve Türkçede Adın Belirtme Durumu" makalesi bu hatayı inceledi. Alman Dili ve Edebiyatı bölümü öğrencilerine verilen çalışma kâğıdında en sık iki hatadan biri, belirsiz artikel ein'ın Akkusativ'de çekilmemesiydi; hem cümle kurarken hem Türkçeden Almancaya çeviri yaparken görüldü. Öteki sık hata ters yöndeydi: Almancadan Türkçeye çeviride öğrenciler belirsiz nesneye de -(i) ekini getirdi. Yazarlar, hataların bir kısmında öğrencilerin ilk yabancı dili olan İngilizcenin de etkisi olduğunu belirtiyor. İngilizcede "a brother" hiç değişmez.
Konu anlatımı: Akkusativ · Deklination
2. Almancada artikel atlanabilir mi?
Sayılabilen tekil bir isim Almancada çoğu zaman artikelsiz kullanılmaz. Türkçede artikel olmadığı için "Bu masa." cümlesi Almancaya artikelsiz aktarılıyor.
Sık yapılan hata
Das ist Tisch. yanlış; doğrusu Das ist ein Tisch.
Türkçede "bu bir masa" da "bu masa" da doğrudur. Almancada sayılabilen tekil isim ya belirli (der Tisch) ya belirsiz (ein Tisch) artikelle kullanılır. Bunun için her ismi artikeliyle öğrenmek gerekir.
Konu anlatımı: Artikel · Genus
3. Neden "Heute ich gehe ins Kino" yanlış?
Almanca ana cümlede çekimli fiil her zaman ikinci sıradadır. Cümle özneyle değil de zamanla ya da yerle başlıyorsa özne fiilden sonraya geçer.
Sık yapılan hata
Heute ich gehe ins Kino. yanlış; doğrusu Heute gehe ich ins Kino.
Türkçede fiil sondadır, ögelerin sırası da serbesttir: "Bugün sinemaya gidiyorum", "Sinemaya bugün gidiyorum". İngilizcedeki "Today I go" düzeni de bu hatayı besler. Almancada ise birinci sırada ne olursa olsun fiil ikinci sırada kalır.
Ich spiele am Samstag Fußball.Cumartesi futbol oynuyorum.
Am Samstag spiele ich Fußball.Cumartesi futbol oynuyorum.
Fußball spiele ich am Samstag.Futbolu cumartesi oynuyorum.
Konu anlatımı: Satzbau
4. weil'den sonra fiil nereye gelir?
weil, dass, wenn ve ob ile başlayan yan cümlede çekimli fiil cümlenin sonuna gider. Burada Türkçe aslında yardımcıdır, çünkü Türkçede de fiil sondadır; hatanın kaynağı ana cümle alışkanlığıdır.
Sık yapılan hata
Ich bleibe zu Hause, weil ich bin krank. yanlış; doğrusu Ich bleibe zu Hause, weil ich krank bin.
"Hasta olduğum için evde kalıyorum" cümlesinde Türkçede de fiil sondadır. Öğrenci ana cümledeki "ich bin" kalıbını olduğu gibi yan cümleye taşıyor. Konuşma dilinde weil'den sonra fiilin ikinci sırada kaldığı da duyulur, ama yazıda ve sınavda doğru biçim fiilin sonda olduğu biçimdir.
Ich bleibe zu Hause, weil ich krank bin.Hasta olduğum için evde kalıyorum.
Ich bleibe zu Hause, denn ich bin krank.Evde kalıyorum, çünkü hastayım.
İkinci cümledeki denn yan cümle kurmaz; denn'den sonra fiil ikinci sırada kalır.
Konu anlatımı: Nebensätze · Bağlaçlar
5. "mit der Bus" mu, "mit dem Bus" mu?
Doğrusu mit dem Bus. mit edatı her zaman Dativ ister; der Bus Dativ'de dem Bus olur.
Sık yapılan hata
Ich fahre mit der Bus. yanlış; doğrusu Ich fahre mit dem Bus.
Türkçede "otobüsle" derken ismin kendisi değişmez, yalnız -le eki eklenir. Almancada ise edat artikeli değiştirir: mit'ten sonra der → dem, die → der, das → dem, çoğulda die → den olur.
Ich fahre mit dem Bus zur Schule.Okula otobüsle gidiyorum.
Ich fahre mit der Straßenbahn.Tramvayla gidiyorum.
Ich fahre mit dem Fahrrad.Bisikletle gidiyorum.
Ich spiele mit meinen Freunden.Arkadaşlarımla oynuyorum.
Konu anlatımı: Dativ alan edatlar · Dativ
6. "Türkiye'den" Almancada von mu, aus mu?
Bir ülkeden, şehirden ya da bir yerin içinden gelmek aus ile söylenir; bir kişinin yanından gelmek von ile. Türkçede ikisi de aynı -den ekiyle karşılanır.
Sık yapılan hata
Ich komme von der Türkei. yanlış; doğrusu Ich komme aus der Türkei.
Türkçedeki -den eki Almancada iki ayrı edata bölünür. Memleket ve köken için aus kullanılır. Türkei artikelli bir ülke adıdır (die Türkei) ve aus Dativ istediği için aus der Türkei olur.
Ich komme aus Manisa.Manisalıyım.
Ich komme gerade von meiner Oma.Şimdi büyükannemden geliyorum.
Das Geschenk ist von meinem Vater.Hediye babamdan.
aus ve von, Dativ alan edatlardır: aus der Türkei, von meinem Vater.
Konu anlatımı: Dativ alan edatlar
7. Perfekt'te haben mi, sein mi?
Bir yerden bir yere hareket bildiren fiiller (gehen, fahren, kommen, fliegen) ve bir durum değişikliği bildiren fiiller (aufstehen, einschlafen) Perfekt'i sein ile kurar. Fiillerin çoğu ise haben alır.
Sık yapılan hata
Ich habe nach Hause gegangen. yanlış; doğrusu Ich bin nach Hause gegangen.
Türkçede geçmiş zaman yardımcı fiil olmadan, -di ekiyle kurulur: "eve gittim", "kitap okudum". Almancada yardımcı fiil, fiilin anlamına göre seçilir. Hareket bildiren gehen sein alır.
Ich habe ein Buch gelesen.Bir kitap okudum.
Ich bin um sieben Uhr aufgestanden.Saat yedide kalktım.
Wir sind nach Izmir gefahren.İzmir'e gittik.
Konu anlatımı: Perfekt · Perfekt'te sein alan fiiller · Perfekt testi
8. "Ich anrufe" neden yanlış?
anrufen ayrılabilen bir fiildir: Präsens'te ön eki an cümlenin sonuna gider. Doğrusu Ich rufe meine Oma an.
Sık yapılan hata
Ich anrufe meine Oma. yanlış; doğrusu Ich rufe meine Oma an.
Türkçede fiil kökü ve ekleri hep yan yana durur; "aramak" fiili bölünmez. Almancada ise ayrılabilen fiilin ön eki fiilden kopar ve cümlenin sonuna gider.
Ich stehe um sieben Uhr auf.Saat yedide kalkıyorum.
Der Unterricht fängt um acht Uhr an.Ders saat sekizde başlıyor.
Ich habe meine Oma angerufen.Büyükannemi aradım.
Yan cümlede ön ek yeniden fiile yapışır: …, weil ich meine Oma anrufe.
Konu anlatımı: Ayrılabilen fiiller
9. Sie ile fiil nasıl çekilir?
Kibar hitap Sie ile fiil, "onlar" anlamındaki sie ile aynı çekilir: -en ekiyle. Sie her zaman büyük harfle yazılır.
Sık yapılan hata
Wie heißt Sie? yanlış; doğrusu Wie heißen Sie?
Türkçede kibar hitap "siz" zaten var, bu yüzden kavram Türk öğrenciye yabancı değil. Sorun çekimdedir: Türkçede "siz" ikinci çoğul şahıs ekini alır (geliyorsunuz), Almancada Sie üçüncü çoğul gibi çekilir. Küçük harfle yazılan sie ise "o (kadın)" ya da "onlar" demektir.
Woher kommst du?Nerelisin?
Woher kommen Sie?Nerelisiniz?
Können Sie das bitte wiederholen?Bunu tekrar eder misiniz lütfen?
Öğretmene, tanımadığınız yetişkinlere ve resmî yazışmalarda Sie kullanılır; arkadaşlara ve aile içinde du.
Konu anlatımı: Şahıs zamirleri
10. "Futbol oynamayı severim" Almancada nasıl söylenir?
En doğal biçimi Ich spiele gern Fußball. Bir şeyi yapmayı sevdiğini söylemek için fiil çekilir ve yanına gern eklenir.
Sık yapılan hata
Ich mag spielen Fußball. yanlış; doğrusu Ich spiele gern Fußball.
Türkçedeki "-meyi severim" kalıbı "sevmek" fiiliyle kurulur, öğrenci de bunu mögen ile kelime kelime çeviriyor. Yanlış cümlede iki sorun var: mastar (spielen) cümlenin sonuna gitmeli; ayrıca bir eylemi sevmek Almancada çoğunlukla fiil + gern ile söylenir. Ich mag Fußball spielen. cümlesi dilbilgisi açısından doğrudur, ama gündelik dilde gern'li biçim çok daha yaygındır.
Ich mag Fußball.Futbolu severim.
Ich spiele gern Fußball.Futbol oynamayı severim.
Ich höre gern Musik.Müzik dinlemeyi severim.
mögen çoğunlukla bir isimle kullanılır: Ich mag Pizza.
Konu anlatımı: Modalverben · Zarfların cümledeki yeri
Bu hatalar nasıl azaltılır?
Bu hataların çoğu Türkçede başka türlü işleyen bir kuraldan geliyor; bu yüzden kuralı bilmek tek başına yetmiyor, doğru kalıbı defalarca kullanmak gerekiyor.
- Her ismi artikeliyle öğren: der Bruder, die Banane, das Brot. Artikeli bilmeyen öğrenci einen'i de dem'i de doğru seçemez.
- Kalıpları bütün olarak ezberle: mit dem Bus, aus der Türkei, Ich spiele gern …, Ich bin … gegangen.
- Kendi cümlelerini kontrol et: Yazdığın her cümlede iki soru sor: Çekimli fiil kaçıncı sırada? Nesne eril mi?
- Hata defteri tut: Öğretmeninin düzelttiği her hatayı yanlış ve doğru biçimiyle bir deftere yaz. Aynı hata tekrar ediyorsa bu yazıdaki ilgili konu anlatımına dön.
Ortaokulda Almanca okuyorsan sınav hazırlığı için: Ortaokul Almanca yazılısı rehberi
Bunlar da ilginizi çekebilir: der, die, das kuralları · A1 yol haritası
Hazırlayan: Fatih Ün, Almanca Öğretmeni · Son güncelleme: