der, die, das: Almancada artikel nasıl öğrenilir? Doğru kurallar ve istisnaları
Almancada her ismin bir cinsi vardır ve bu cins artikelle gösterilir: eril isimler der, dişil isimler die, nötr isimler das alır. Artikelin bir kısmı kelimenin sonundan ya da anlamından tahmin edilebilir; geri kalanı kelimeyle birlikte ezberlenir. Bu yazıda güvenilir kurallar gerçek istisnalarıyla, yalnız eğilim olan kurallar ve sık tekrarlanan yanlış kurallar anlatılıyor. Sonunda da artikeli kalıcı öğrenmek için sınıfta işe yarayan yöntemler var.
Artikel neden bu kadar önemli?
Artikel, ismin cümledeki her çekimini belirler. Türkçede artikel olmadığı için Türk öğrenciler artikeli ikinci planda görür, ama einen mi ein mi, dem mi der mi sorularının hepsi önce ismin cinsini bilmeye bağlıdır.
| Cins | Belirli artikel | Belirsiz artikel | Örnek |
|---|---|---|---|
| Eril (maskulin) | der | ein | der Tisch – ein Tisch |
| Dişil (feminin) | die | eine | die Lampe – eine Lampe |
| Nötr (neutral) | das | ein | das Buch – ein Buch |
| Çoğul | die | – | die Tische, die Lampen, die Bücher |
Kural
Çoğulda artikel her zaman die
İsmin tekildeki cinsi ne olursa olsun çoğulda belirli artikel die olur: der Tisch → die Tische, das Buch → die Bücher. Çoğul ekleri için: Plural
Artikel kelimeden tahmin edilebilir mi?
Bir kısmı edilebilir. Bazı ekler ismin cinsini neredeyse her zaman belirler; bazı anlam grupları da çoğunlukla aynı artikeli alır. Duden'in yabancılar için hazırladığı dilbilgisi kitabı da bu ekleri kesin yasa olarak değil, yardımcı ipucu olarak veriyor. Aşağıdaki tablolarda önce güvenilir kurallar, sonra yalnız eğilim olanlar yer alıyor.
Hangi ekler die alır?
Aşağıdaki eklerle biten isimler dişildir ve artikelleri die'dir. İstisna sütunu boş olan eklerde gündelik kelimelerde istisna yoktur.
| Ek | Örnekler | İstisna |
|---|---|---|
| -ung | die Zeitung, die Wohnung, die Übung | – |
| -heit | die Freiheit, die Gesundheit | – |
| -keit | die Möglichkeit, die Süßigkeit | – |
| -schaft | die Freundschaft, die Mannschaft | – |
| -ion | die Information, die Nation | das Stadion, der Spion |
| -tät | die Universität, die Qualität | – |
| -ik | die Musik, die Mathematik | das Mosaik |
| -ei | die Bäckerei, die Polizei | das Ei, der Papagei |
| -ie | die Biologie, die Familie | das Knie |
| -ur | die Natur, die Kultur | das Abitur |
| -in (kadın) | die Lehrerin, die Ärztin | – |
Ek mi, kelimenin kendisi mi?
Kural yalnız ek için geçerlidir. der Sprung (atlayış) -ung ile biter ama buradaki -ung bir ek değil, kelimenin kökünün parçasıdır. Aynı şekilde das Benzin ve der Termin kişi bildiren -in ekini taşımaz.
Hangi ekler das alır?
-chen, -lein, -ment, -um ve -ma ile biten isimler ve mastardan yapılan isimler çoğunlukla nötrdür ve das alır. -chen, -lein ve mastarda istisna yoktur; ötekilerde birkaç sık istisna var.
| Ek | Örnekler | İstisna |
|---|---|---|
| -chen | das Mädchen, das Brötchen | – |
| -lein | das Büchlein, das Männlein | – |
| -ment | das Dokument, das Instrument | der Moment |
| -um | das Museum, das Zentrum, das Datum | -tum ekinde: der Irrtum, der Reichtum |
| -ma | das Thema, das Klima, das Komma | die Firma, die Oma, die Mama |
| Mastardan isim | das Essen, das Lesen, das Schwimmen | – |
-chen ve -lein her zaman das'dır, kişinin cinsiyeti ne olursa olsun: das Mädchen (kız) bir kızı anlatır ama nötrdür. Burada ek, anlamdan daha güçlüdür.
Fiilin mastarı büyük harfle yazılıp isim yapıldığında da her zaman das alır: essen → das Essen (yemek), schwimmen → das Schwimmen (yüzme).
Hangi ekler ve kelime grupları der alır?
-ling, -ismus, -ist ve -ig ile biten isimler, fiilden türeyen -er'li kişi ve alet adları erildir ve der alır. Haftanın günleri, aylar, mevsimler ve yönler de der alır.
| Ek | Örnekler | Not |
|---|---|---|
| -ling | der Frühling, der Schmetterling, der Lehrling | – |
| -ismus | der Tourismus | – |
| -ist | der Polizist, der Tourist | – |
| -ig | der König, der Honig, der Käfig | – |
| -er (fiilden türeyen kişi ya da alet) | der Lehrer, der Spieler, der Wecker | Yalnız fiilden türeyenler: lehren → der Lehrer |
| Kelime grubu | Örnekler | İstisna |
|---|---|---|
| Haftanın günleri | der Montag, der Freitag | – |
| Aylar | der Januar, der Mai | – |
| Mevsimler | der Frühling, der Sommer, der Herbst, der Winter | – |
| Günün bölümleri | der Morgen, der Mittag, der Abend | die Nacht |
| Yönler | der Norden, der Süden, der Osten, der Westen | – |
Zaman kelimelerinin kendisi karışık
Günler, aylar ve mevsimler der alır, ama bunları kapsayan kelimelerin artikeli farklıdır: der Tag, die Woche, der Monat, das Jahr. Bu dördünü ayrıca ezberle.
Hangi kurallar yalnız eğilimdir?
Aşağıdaki kurallar çoğu kelimede tutar ama sık istisnaları vardır. Bunları tahmin için kullan, ama kelimeyi sözlükten kontrol etmeden ezberleme.
| Kalıp | Çoğunlukla | Örnekler | Sık istisnalar |
|---|---|---|---|
| -e ile biten | die | die Lampe, die Schule, die Tasche | der Junge, der Name, der Käse, das Auge, das Ende |
| Ge- ile başlayan (sonu -e olsun olmasın) | das | das Gebäude, das Gebirge, das Geschenk, das Gesicht | die Geschichte, die Gefahr, die Geduld, der Gedanke, der Geschmack |
| -nis | das | das Ergebnis, das Zeugnis | die Erlaubnis, die Kenntnis |
Hangi artikel kuralları yanlış biliniyor?
İnternette ve bazı kitaplarda sık tekrarlanan üç kural yanlış ya da eksik:
- "Ge- ile başlayan kelimeler das alır." Kural olarak yanlış. Duden'in kitabı Ge- ile başlayan isimleri (sonu -e olsun olmasın) yalnız "çoğunlukla das" diye veriyor, yani bu bir eğilim. Sık kullanılan kelimelerde istisna çok: das Gebäude ve das Geschenk yanında die Geschichte, die Gefahr, die Geduld, der Gedanke, der Geschmack ve der Geruch var. Ge- ile başlayan bir kelimenin artikelini tahmin etme, sözlükten kontrol et.
- "-er ile biten kelimeler der alır." Eksik. Kural yalnız fiilden türeyen kişi ve alet adları için geçerli (der Lehrer, der Wecker). -er ile biten pek çok kelime başka cinstendir: das Fenster, das Zimmer, das Wasser, die Mutter, die Butter.
- "-ma ile biten kelimeler das alır." Eksik. Yabancı kökenli kelimelerde çoğunlukla doğru (das Thema), ama die Firma, die Oma ve die Mama dişildir.
Birleşik isimlerde artikel nasıl bulunur?
Birleşik isim, son kelimenin artikelini alır. İlk kelimenin artikeli önemli değildir; bu kural birleşik isimlerin neredeyse hepsinde geçerlidir.
| Birinci kelime | Son kelime | Birleşik isim |
|---|---|---|
| das Haus | die Tür | die Haustür (evin kapısı) |
| die Hand | der Schuh | der Handschuh (eldiven) |
| die Klasse | das Zimmer | das Klassenzimmer (sınıf) |
| die Schule | das Buch | das Schulbuch (ders kitabı) |
| das Haus | die Aufgabe | die Hausaufgabe (ödev) |
Bu kural uzun Almanca kelimeleri korkutucu olmaktan çıkarır: kelime ne kadar uzun olursa olsun yalnız son parçasına bakarsın.
Erkekler der, kadınlar die mi?
Çoğunlukla evet: der Mann, der Vater, der Bruder; die Frau, die Mutter, die Schwester. Ama ek bu kuralı bozabilir: das Mädchen (kız, -chen eki yüzünden) ve das Kind (çocuk) nötrdür. Eşyaların cinsi ise anlamla ilgili değildir; der Tisch (masa) erkeksi, die Lampe (lamba) kadınsı bir şey değildir, yalnız dilbilgisel bir cinstir.
Artikel kalıcı olarak nasıl öğrenilir?
Kurallar kelimelerin bir kısmını çözer; geri kalanı için doğru yöntemle ezber gerekir.
- İsmi hiçbir zaman artikelsiz öğrenme. Defterine "Tisch – masa" değil, "der Tisch, die Tische – masa" yaz. Artikel ve çoğul kelimenin parçasıdır.
- Renk kullan. der mavi, die kırmızı, das yeşil. 6. sınıf Deutschreise ders kitabı da artikelleri bu renklerle işaretliyor; ben de tahtada aynı üç rengi kullanıyorum. Kartlarına ve defterine aynı renklerle yaz; bir süre sonra kelimeyi rengiyle hatırlarsın.
- Önce eke bak, sonra tahmin et, sonra kontrol et. Yeni bir kelimede önce bu yazıdaki eklere bak, artikeli tahmin et, sonra sözlükten kontrol et. Duden'de cins "der", "die", "das" olarak yazar.
- Kelimeyi cümle içinde öğren. "der Hund" yerine "Der Hund ist groß." gibi kısa bir cümleyle ezberle. Cümle, artikeli kulağına yerleştirir.
- Benzer kelimeleri gruplandır. Aynı ekle biten kelimeleri bir listede topla: die Zeitung, die Wohnung, die Übung. Liste kuralı da pekiştirir.
der Hundköpek
die Katzekedi
das Pferdat
der Stuhlsandalye
die Türkapı
das Fensterpencere
Bu altı kelimenin hiçbiri güvenilir bir kurala uymaz; bunlar gibi gündelik kelimelerin artikeli ancak kelimeyle birlikte öğrenilir.
Sitedeki ilgili konular: Genus · Artikel · Plural · Nominativ
Okumaya şunlarla devam edebilirsiniz: Türk öğrencilerin 10 hatası · Türkler için Almanca telaffuz
Hazırlayan: Fatih Ün, Almanca Öğretmeni · Son güncelleme: