Türkler için Almanca telaffuz: ü ve ö avantajı, ch, z, ei/ie, ß
Almancanın okunuşu Türk öğrenci için büyük ölçüde kolaydır: kelimeler büyük ölçüde yazıldığı gibi okunur ve İngilizce öğrenenleri zorlayan ü ile ö Türkçede zaten vardır. Zorluk birkaç harf grubunda toplanır: ch, z, ei ve ie, sp ve st, kelime sonundaki b, d, g ve uzun-kısa ünlüler. Bu yazıda ses kaydı yok; her ses Türkçedeki en yakın karşılığıyla anlatılıyor. Türkçe yaklaşık okunuşlar yalnız bir ipucudur, sesi doğru duymak için yazının sonunda önerilen ücretsiz sesli alıştırmaları kullanın.
Bu yazıdaki yaklaşık okunuşlar nasıl okunur?
Uzun ünlüler çift harfle gösteriliyor: "taak" uzun a ile okunur. Tire hece sınırıdır: "lii-be". Bunlar Türkçe harflerle yapılmış yaklaşık yazımlardır, gerçek okunuşun tam karşılığı değildir.
Türklerin Almanca telaffuzda avantajı ne?
ü ve ö Almancada da Türkçedeki gibi okunur. İngilizce ya da Arapça konuşan öğrenciler bu iki sesi sıfırdan öğrenir; Türk öğrencinin bunu öğrenmesi gerekmez. Fark yalnız uzunluktadır: Almancada ü ve ö uzun da olabilir, kısa da.
| Harf | Okunuş | Örnek | Türkçe yaklaşık |
|---|---|---|---|
| ü (uzun) | uzun ü | müde (yorgun) | müü-de |
| ü (kısa) | kısa ü | Mütze (bere) | müt-se |
| ö (uzun) | uzun ö | schön (güzel) | şöön |
| ö (kısa) | kısa ö | können (yapabilmek) | kö-nen |
| ä (uzun) | uzun, açık e | Käse (peynir) | kee-ze |
| ä (kısa) | kısa e | Äpfel (elmalar) | ep-fel |
ä Türkçedeki e'ye yakındır, ama ağız biraz daha açık tutulur. Noktalar çoğu zaman bir dilbilgisi işaretidir: das Buch → die Bücher, alt → älter. Noktayı atlamak kelimeyi değiştirebilir: schon (zaten) ile schön (güzel) iki ayrı kelimedir.
Noktalı harflerin çoğuldaki rolü için: Plural · Sıfatlarda derecelendirme
ei mi, ie mi? Hangisi nasıl okunur?
ei "ay" diye, ie uzun "i" diye okunur. İkisini karıştırmamak için: ei'deki i, "y" gibi kayarak okunur; ie'deki e ise hiç okunmaz, yalnız i'yi uzatır.
| Harf | Okunuş | Örnek | Türkçe yaklaşık |
|---|---|---|---|
| ei | ay | mein (benim), Eis (dondurma) | mayn, ays |
| ie | uzun i | Liebe (sevgi), sieben (yedi) | lii-be, zii-ben |
| eu / äu | oy | heute (bugün), Bäume (ağaçlar) | hoy-te, boy-me |
| au | a ile u tek hecede | Haus (ev) | haus |
Wie heißt du?Adın ne?
Ich heiße Elif.Benim adım Elif.
Heute ist es heiß.Bugün hava sıcak.
ch nasıl okunur?
ch'nin iki okunuşu vardır ve hangisinin kullanılacağı önündeki harfe bağlıdır. a, o, u ve au'dan sonra boğazın arkasından gelen kalın bir h sesi çıkar; diğer bütün durumlarda (i, e, ä, ö, ü, ei, eu'dan ve ünsüzlerden sonra, -chen ekinde) ince, dil damağa yaklaşarak çıkan bir h sesi.
| Ses | Ne zaman | Örnek | Türkçe yaklaşık |
|---|---|---|---|
| ince ch (ich sesi) | i, e, ä, ö, ü, ei, eu ve ünsüzlerden sonra | ich, Milch, Mädchen | ih, milh, meet-hen |
| kalın ch (ach sesi) | a, o, u ve au'dan sonra | acht, Buch, auch | aht, buuh, auh |
| chs | çoğunlukla ks | sechs (altı), Fuchs (tilki) | zeks, fuks |
İnce ch, Türkçede "hile" ya da "hiç" derken ağızdan çıkan h sesine yakındır. Derste en sık duyduğum iki okuma hatası, ich'in "iş" ya da "ik" diye okunması; ikisi de yanlış. Kalın ch, Türkçedeki h'nin gırtlağın daha gerisinden, hafif hırıltıyla çıkarılmış hâlidir.
Kelime sonundaki -ig de standart Almancada ince ch ile okunur: König (kral) "köö-nih", zwanzig (yirmi) "tsvan-tsih". Almanya'nın güneyinde, Avusturya'da ve İsviçre'de bu ek "-ik" diye de okunur.
z, s, sch ve sp/st nasıl okunur?
z her zaman "ts" diye okunur, Türkçedeki z sesi Almancada s harfiyle yazılır. Bu ikisi Türk öğrencinin en sık karıştırdığı harflerdir.
| Harf | Okunuş | Örnek | Türkçe yaklaşık |
|---|---|---|---|
| z, tz | ts | Zeit (zaman), Katze (kedi) | tsayt, kat-se |
| s (ünlüden önce) | z | Sonne (güneş), sieben (yedi) | zo-ne, zii-ben |
| s (diğer yerlerde) | s | Haus (ev), ist | haus, ist |
| ß | sert s | Straße (cadde), groß (büyük) | ştraa-se, groos |
| sch | ş | Schule (okul) | şuu-le |
| sp (kelime başında) | şp | Sport, sprechen (konuşmak) | şport, şpre-hen |
| st (kelime başında) | şt | Stadt (şehir), Stunde (saat) | ştat, ştun-de |
sp ve st yalnız kelimenin ya da kelime kökünün başında "şp, şt" olur: verstehen (anlamak) "fer-ştee-en". Kelimenin ortasında ve sonunda yazıldığı gibi okunur: Fenster (pencere), ist, Wurst (sucuk).
Ünlüden önceki s'nin z diye okunması standart okunuştur; Almanya'nın güneyinde, Avusturya'da ve İsviçre'de bu s çoğunlukla sert okunur.
ß ne zaman yazılır?
ß her zaman sert bir s sesidir; çoğunlukla uzun ünlüden ya da ikili ünlüden (ei, au, eu) sonra yazılır. Kısa ünlüden sonra aynı ses ss ile yazılır. Her uzun ünlüden sonra ß gelmez: Haus ve aus s ile yazılır. Okunuşta ß ile ss arasında fark yoktur; fark önceki ünlünün uzunluğundadır.
| Yazım | Önceki ünlü | Örnek | Türkçe yaklaşık |
|---|---|---|---|
| ß | uzun ünlü ya da ei, au, eu | Fuß (ayak), heißen (adı olmak) | fuus, hay-sen |
| ss | kısa ünlü | Wasser (su), essen (yemek yemek) | va-sa, e-sen |
İsviçre'de ß kullanılmaz, her yerde ss yazılır.
v, w ve j nasıl okunur?
Almanca kelimelerde v çoğunlukla "f", w "v", j ise "y" diye okunur. qu da "kv" olur.
| Harf | Okunuş | Örnek | Türkçe yaklaşık |
|---|---|---|---|
| v | f | Vater (baba), viel (çok) | faa-ta, fiil |
| v (yabancı kökenli kelimelerde) | v | Vase (vazo), Klavier (piyano) | vaa-ze, kla-viia |
| w | v | Welt (dünya), wohnen (oturmak) | velt, voo-nen |
| j | y | ja (evet), jung (genç) | yaa, yung |
| qu | kv | Quelle (kaynak) | kve-le |
Bu üç harf Türkçede başka sesleri gösterdiği için ilk haftalarda en çok okuma hatası burada yapılır: Wasser "vasa" diye okunur, "uasa" diye değil; Vater "faata" diye okunur, "vaata" diye değil.
Uzun ve kısa ünlü nasıl ayırt edilir?
Almancada ünlünün uzun ya da kısa okunması kelimenin anlamını değiştirebilir. Türkçede uzun ünlü daha çok alıntı kelimelerde ve "hala – hâlâ" gibi birkaç çiftte fark yaratır; Almancada ise her kelimede önemlidir. Yazım çoğu zaman ipucu verir:
- Uzun ünlü: ünlü iki kez yazılmışsa (Tee, Boot), ünlüden sonra h varsa (fahren, Zahl), ie varsa (Liebe) ya da ünlüden sonra tek bir ünsüz geliyorsa (Tag, gut).
- Kısa ünlü: ünlüden sonra çift ünsüz (kommen, Bett) ya da birden fazla ünsüz geliyorsa (Hand, Kind).
| Uzun | Türkçe yaklaşık | Kısa | Türkçe yaklaşık |
|---|---|---|---|
| Staat (devlet) | ştaat | Stadt (şehir) | ştat |
| Miete (kira) | mii-te | Mitte (orta) | mi-te |
| Ofen (fırın) | oo-fen | offen (açık) | o-fen |
Çift ünsüz uzatılmaz
Türkçede "anne" ya da "elli" kelimelerindeki çift ünsüz uzatılarak okunur. Almancada çift ünsüz uzatılmaz; yalnız önceki ünlünün kısa olduğunu gösterir: kommen "ko-men", Bett "bet".
Ünlüden sonra gelen h okunmaz, yalnız ünlüyü uzatır: fahren (araçla gitmek) "faa-ren", Zahl (sayı) "tsaal". Kelimenin ya da hecenin başındaki h ise okunur: Haus, Hund.
Kelime sonundaki b, d, g neden p, t, k gibi okunur?
Almancada kelimenin ya da hecenin sonundaki b, d, g sertleşir ve p, t, k gibi okunur. Türkçede de aynı ses olayı vardır, ama Türkçe bunu yazıya geçirir: kitap – kitabı. Almanca ise yazımı korur, değişiklik yalnız okunuştadır.
| Kelime | Türkçe yaklaşık | Ek alınca | Türkçe yaklaşık |
|---|---|---|---|
| Tag (gün) | taak | Tage (günler) | taa-ge |
| Kind (çocuk) | kint | Kinder (çocuklar) | kin-da |
| gelb (sarı) | gelp | gelbe | gel-be |
| Hund (köpek) | hunt | Hunde (köpekler) | hun-de |
Almancada r nasıl okunur?
Hece başındaki r çoğunlukla küçük dilde, boğazın arkasında okunur; ünlüden sonra ve -er ekinde ise kısa, belirsiz bir "a" sesine dönüşür. Bu r, gargara yaparken çıkan sese benzer. Türkçedeki dil ucu r'si de anlaşılır; Almanca konuşulan bazı bölgelerde bu r de kullanılır.
| Durum | Örnek | Türkçe yaklaşık |
|---|---|---|
| Hece başında | rot (kırmızı), Brot (ekmek) | root, broot (boğazdan r) |
| Uzun ünlüden sonra | vier (dört), Uhr (saat) | fii-a, uu-a |
| -er ekinde | Lehrer (öğretmen), Vater (baba) | lee-ra, faa-ta |
Türk öğrenciler -er ekini çoğu zaman "-er" ya da "-ır" diye tam okur. Bu anlaşılır ama Almanca kulağa yabancı gelir; sondaki r'yi yumuşak, kısa bir "a" gibi bırakmak daha doğaldır.
Almancada vurgu nereye düşer?
Almanca kelimelerde vurgu çoğunlukla ilk hecededir: Schule, Wasser, Arbeit. Türkçede vurgu çoğunlukla son hecede olduğu için Türk öğrenciler Almanca kelimeleri sondan vurgulama eğilimindedir.
- Vurgusuz ön ekler: be-, ge-, ver-, er-, zer-, ent-, emp-. Vurgu kökte kalır: besuchen, verstehen, Geschenk.
- Ayrılabilen ön ekler vurguludur: anrufen, aufstehen, einkaufen. Vurgu ön ekin üzerindedir. Bkz. Ayrılabilen fiiller
- Yabancı kökenli kelimeler çoğu zaman sondan vurgulanır: Musik, Universität, Information.
Telaffuz nasıl çalışılır?
Kuralları bilmek ilk adımdır; sesi doğru çıkarmak için duymak ve tekrar etmek gerekir.
- Sesli dinle, sonra tekrar et: Goethe-Institut'un ücretsiz çevrim içi telaffuz eğitimi (Aussprachetrainer) videolar, dinleme alıştırmaları ve geri bildirimli alıştırmalar sunuyor. Kullanmak için sitede kayıt olman yeterli.
- Ses çiftleriyle çalış: ich – ach, Staat – Stadt, schon – schön, Miete – Mitte. Her çifti yüksek sesle oku.
- Kendini kaydet: Telefonunla bir kısa metni oku ve kaydı dinle. ch, z ve uzun ünlüleri kontrol et.
- Diyalogları sesli oku: Sitedeki diyalogları rol yaparak yüksek sesle oku: Okulda · Yemek ve içmek
Ortaokulda alfabe ve heceleme 5. sınıfın ilk ünitesinde işleniyor. Sınav hazırlığı için: Ortaokul Almanca yazılısı rehberi
Telaffuzdan sonraki adımlar: der, die, das kuralları · A1 yol haritası
Hazırlayan: Fatih Ün, Almanca Öğretmeni · Son güncelleme: