Yapay zekâ Almanca konuşuyor, ama Türkçedeki "o"yu hâlâ tahminle çeviriyor

Yapay zekâ Almanca öğrenmenin araçlarını hızla değiştiriyor. Goethe-Institut çevrimiçi kurslarında öğrencilere yapay zekâyla konuşma alıştırması yaptırıyor; Kölnlü çeviri şirketi DeepL Eylül 2026'da konuşmayı anlık çeviren sesli çeviriyi herkesin kullanımına açtı. Öte yandan Hamburg Üniversitesi'nde yapılan bir araştırma, çeviri sistemlerinin Türkçedeki cinsiyetsiz "o" zamirini Almancaya çevirirken çoğu zaman kalıp yargılara göre tahmin yürüttüğünü gösteriyor.

Goethe-Institut'un konuşma partneri: KOSI

KOSI (KOnversations-SImulation), Goethe-Institut'un dil laboratuvarı Goethe-Lab Sprache'nin geliştirdiği bir sohbet robotu. Öğrenci fırında alışveriş ya da doktor muayenesi gibi gerçekçi durumlarda KOSI ile Almanca konuşuyor. KOSI konuşmayı öğrencinin söylediklerine göre sürdürüyor, bazı hataları yazılı olarak düzeltiyor ve sonunda görevlerin yerine getirilip getirilmediğine dair geri bildirim veriyor. Araç 2024 sonbaharından beri Goethe-Institut'un çevrimiçi Almanca kurslarında kullanılıyor.

Goethe-Institut'un Eylül 2026'da yayımladığı verilere göre Ekim 2025 ile Temmuz 2026 arasında KOSI ile yaklaşık 76.000 konuşma yapıldı. Öğrenciler konuşmaların yüzde 37'sini değerlendirdi; bu değerlendirmelerin yaklaşık yüzde 95'i "mükemmel" ya da "iyi" oldu. Aynı yazı en büyük sorunu da açıkça belirtiyor: güçlü aksanı olan öğrencilerin söyledikleri bazen yanlış yazıya dökülüyor ve KOSI anlaşılır bir cevabı işleyemeyebiliyor.

Amman'da Almanca öğretmeni Anna Rymmar'ın değerlendirmesi: "KOSI'yi öğretmeni destekleyen tamamlayıcı bir araç olarak görüyorum."

DeepL artık konuşmayı da çeviriyor

Köln merkezli DeepL, 15 Eylül 2026'da sesten sese çeviriyi genel kullanıma açtı. Toplantılarda ve yüz yüze konuşmalarda söylenenler 30'dan fazla dilde anlık olarak çevriliyor; 14 dilde konuşanın kendi sesi de korunuyor. DeepL'in geliştirici belgelerine göre Türkçe ve Almanca, sesli çeviride desteklenen diller arasında. DeepL'in Türkçe metin çevirisi 2022'den beri var.

Bu tür araçlar Almanya'da bir doktor randevusunda ya da resmî bir görüşmede gerçekten işe yarar. Ama dil öğrenmenin yerini tutmaz: çeviri sizin yerinize konuşur, size konuşmayı öğretmez.

Türkçedeki "o", Almancada "er" mi, "sie" mi?

Türkçede "o" zamiri kadın için de erkek için de kullanılır. Almancada ise seçmek zorundasınız: erkek için er, kadın için sie. Bu seçim benim derslerimde de en sık düzelttiğim şeylerden; Türkçe düşünen öğrenci zamiri çoğu zaman tahminle seçiyor.

Hamburg Üniversitesi'nden Deniz Albayrak'ın Haziran 2026'da yayımlanan WinoTR çalışmasında, meslek adları geçen 4.752 Türkçe cümle Google Translate, DeepL ve GPT-4o ile Almancaya ve İspanyolcaya çevrildi. Cümlede kişinin cinsiyetine dair hiçbir ipucu yokken bile çevirilerin yüzde 62,9'unda sistemler kalıp yargıya uyan cinsiyeti seçti; yani mesleği toplumda hangi cinsiyetle ilişkilendiriliyorsa o zamiri kullandı. Oran DeepL'de yüzde 64,4, Google Translate'te yüzde 63,5, OpenAI'da yüzde 60,8.

Almanca da yapay zekâ çağına uyuyor

Alman Dili Derneği (Gesellschaft für deutsche Sprache, GfdS) 5 Aralık 2025'te yılın kelimesi olarak "KI-Ära"yı (yapay zekâ çağı) seçti; jüri, yapay zekânın artan etkisini "çığır açan bir değişim" diye niteledi. Duden sözlüğünün Ağustos 2024'te çıkan 29. baskısına "ChatGPT", "Prompt", "prompten" ve "Sprachmodell" girdi. Almanya'da 12–19 yaş arası gençlerin yüzde 74'ü ödev ya da öğrenme için yapay zekâ uygulamaları kullanıyor; bu oran bir yıl önce yüzde 65'ti (JIM-Studie 2025).

Hazırlayan: Fatih Ün, Almanca Öğretmeni · Son güncelleme: 30 Ekim 2026